Tek Düzen Hesap Planı, işletmelerin muhasebe kayıtlarını ülke genelinde aynı kodlarla tutmasını sağlayan hesap çerçevesidir. 26 Aralık 1992 tarihli 21447 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 1 Sıra No.lu Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği ile getirilmiş, 1 Ocak 1994'ten itibaren zorunlu uygulanmak üzere yürürlüğe girmiştir. Hesaplar 1'den 9'a kadar dokuz ana sınıfa ayrılır.
Hesap sınıfları ve kodlama mantığı nedir?
| Sınıf | Adı | Örnek hesap |
|---|---|---|
| 1 | Dönen Varlıklar | 100 Kasa, 102 Bankalar, 120 Alıcılar, 153 Ticari Mallar, 191 İndirilecek KDV |
| 2 | Duran Varlıklar | 255 Demirbaşlar |
| 3 | Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar | 320 Satıcılar, 360 Ödenecek Vergi ve Fonlar, 391 Hesaplanan KDV |
| 4 | Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar | Uzun vadeli borçlar |
| 5 | Özkaynaklar | Sermaye ve dönem kârı/zararı hesapları |
| 6 | Gelir Tablosu Hesapları | 600 Yurt İçi Satışlar, 602 Diğer Gelirler |
| 7 | Maliyet Hesapları | 770 Genel Yönetim Giderleri (7/B seçeneği) |
| 8 | Serbest hesaplar | İşletmenin kendi kullanımına bırakılmıştır |
| 9 | Nazım Hesaplar | Bilanço dışı izleme hesapları |
Kodlar sınıf, grup ve hesap sırasıyla okunur: 1 sınıfı, 12 grubu (ticari alacaklar), 120 hesabı (alıcılar) gibi. Resmî Gazete metni için Resmî Gazete 21447 mükerrer bağlantısını kullanabilirsiniz.
Cari kod düzeni nasıl tasarlanır?
| Yaklaşım | Örnek | Avantaj | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Sıralı numara | 120.01.001, 120.01.002 | Kısa, ardışık, yeni cari kodu belli | Koddan firmanın kim olduğu anlaşılmaz |
| Alfabetik grup ve sıra | 120.A.001 | Listede arama kolaylaşır | Harf grupları dengesiz büyüyebilir |
| VKN veya TCKN bazlı | 120.1234567890 | Mükerrer kart riski düşer | Kodlar uzun olur, programın kod uzunluğu sınırına bakın |
Hangisi seçilirse seçilsin, yeni cari açma kuralını yazılı hale getirin; aynı müşteriye iki farklı kod verilmesi bakiye takibini bozar. Rahat Aktarım'ın varsayılan hesap önerilerinde de KDV için oran bazlı alt hesaplar kullanılır; örneğin yüzde 20 indirilecek KDV için 191.108.020 gibi bir yapı bulunur.
Alt hesaplar ve cari kodlar nasıl yönetilir?
İşletmeler ana hesap kodunu ve adını değiştirmeden altına kendi alt hesaplarını açar. En sık görülen kullanım 120 Alıcılar ve 320 Satıcılar altında her müşteri ve tedarikçi için ayrı cari hesap tutmaktır (örneğin 120.01.001). Cari kod düzeninde şu ilkeler iş yükünü azaltır:
- Kod uzunluğu ve ayırıcı (nokta veya boşluk) tüm mükelleflerde aynı kalsın.
- Cari kartta VKN veya TCKN doldurulsun; eşleştirmenin dayanağı bu alandır.
- Aynı kişi hem müşteri hem tedarikçiyse 120 ve 320 altında karşılıklı kayıtlar tutarlı açılsın.
- Mükerrer cari kartları dönemsel olarak taranıp birleştirilsin.
- Yeni cari açma yetkisi ve kod verme sırası ofis içinde belirli olsun.
Rahat Aktarım hesap planıyla nasıl çalışır?
Ürün dokümantasyonuna göre Luca'da mevcut hesap planı Rahat Aktarım'a çekilir ve cariler VKN ile TCKN üzerinden eşleştirilir. Eşleşme bulunamayan cari için Luca tarafında arayüzden cari kartı oluşturulabilir. Cari hesabı olmayan bir fatura için portalda cari oluşturulması gerektiği uyarısı görünür; yani cari açılmadan fiş gönderime hazır olmaz. Başka programlarda cari kartı açma biçimi entegrasyona göre değişebilir, ürün içinde doğrulayın. Eşleştirme mantığı için otomatik cari eşleştirme yazısına, Luca tarafı için Luca aktarım sayfasına bakın.
Hesap planında değişiklik yaparken nelere dikkat edilir?
- Hareket görmüş bir hesabın adını veya kodunu değiştirmek yerine yeni alt hesap açın; geçmiş dönem kayıtları bozulmaz.
- Yeni bir ana hesap kullanacaksanız Tek Düzen Hesap Planı'ndaki kodu ve adı esas alın; ana hesabın anlamını değiştirmeyin.
- Mükellefler arasında hesap planı farklıysa kural ve eşleştirmeleri mükellef bazında kontrol edin; bir mükellefin 770 altındaki alt hesabı diğerinde başka bir anlam taşıyabilir.
- Dönem ortasında yapılan değişiklikleri yazılı not edin; denetimde kodların neden değiştiği sorulabilir.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; uygulamada mali müşavir değerlendirmesi ve güncel mevzuat metni esastır.